Zimna fala egzaltacji #3 - Era Wodnika
KATEGORIA: Kultura
Rok Platoński - inaczej Wielki Rok - został opisany przez Platona w dialogu pt. „Timajos”. Filozof ukazał w nim wizję idealnego cyklu, w którym wszelkie znane ciała niebieskie wracają do pierwotnego położenia względem stałych gwiazd (termin ma charakter historyczny i nie jest już używany we współczesnej astronomii). Przyjmuje się, że Rok Platoński trwa około 25 800 lat. Dzieląc go na 12 er astrologicznych, uzyskuje się okres 2150 lat. W tym czasie Słońce w pierwszym dniu wiosny wschodzi na tle danego gwiazdozbioru zodiakalnego. Dwanaście er odpowiada poszczególnym znakom zodiaku: Lew, Rak, Bliźnięta, Byk, Baran, Ryby, Wodnik, Koziorożec, Strzelec, Skorpion, Waga i Panna. Aktualnie ciężko jest stwierdzić, która era trwa, ponieważ z punktu widzenia naukowej astronomii ciągle tkwimy w Erze Ryb. Jednak symbole w astrologii mówią, że w Erę Wodnika weszliśmy w 2020 roku - kultura i ezoteryka w eminentny sposób wielbią tę drugą w różnych środkach wyrazu.
Początków rozwoju tego nurtu myślowego należy szukać w drugiej połowie XX wieku. Świat, a w szczególności dwa duże mocarstwa, tkwiły wówczas w kleszczach zimnej wojny. Po II wojnie światowej, stosunki międzynarodowe nie były uregulowane, co w społeczeństwach wszystkich państw budziło ogromny niepokój związany z wybuchem kolejnego konfliktu zbrojnego. Jednak z drugiej strony następował wielki skok technologiczny i rozwój gospodarczy. Kapitalizm, który znamy dziś, zaczął dominować w każdym aspekcie życia pojedynczych ludzi, a to napędzało konsumpcjonizm. Człowiek został postawiony w centrum, jak miało to miejsce w epoce renesansu i oświecenia. Kościół zaczął być postrzegany jako biurokratyczna instytucja, a nie przestrzeń wiary i nadziei w złych czasach. Dlatego młode osoby szukały nowych doświadczeń i wizji na przyszłość, która była bardzo niepewna. W związku z tym narodził się ruch New Age zakładający, że czas obecny to przełom przejścia z Ery Ryb do Ery Wodnika, co składa się na tzw. złoty wiek ludzkości. To, co przyciąga to brak opisanej dokładnie hierarchii i konkretnych sztywnych zasad. Filozoficznymi fundamentami są panteizm, monizm oraz etyczny indywidualizm. Całość była wręcz idealnym magnesem dla młodzieży, która poszukiwała swojego miejsca na ziemii, bo obietnica wolności to istotny element indywidualnego wyrazu.
Pokolenie Baby Boomers, czyli to urodzone po II wojnie światowej, nie chciało żyć jak generacja ich rodziców, odrzuciło konserwatywne wartości i siłę przemocy. Dlatego wówczas w akcie buntu narodził się ruch hipisowski, który postulował powszechny pacyfizm. Kontrkultura otwarcie krytykowała brutalną wojnę w Wietnamie, co podkreślało hasło znane każdemu, czyli „Make love, not war”. Dla środowiska hipisowskiego stało się to głównym zapalnikiem rewolucji kulturowej. Hasła buntu narastały wokół sprzeciwu wobec szkoły, kościoła i instytucji publicznych, które według nich miały ograniczać prawa i narzucać opresyjne zasady. Dzieci kwiaty, gdyż tak również nazywano ich społeczność, odrzuciły normy społeczne traktujące o zakazach. Proklamowali odrzucenie konsumpcjonizmu i materializmu, dlatego tak słynne wśród nich stało się życie w komunach.
Własne zasady sprawiły, że silnie oddziaływało to na kulturę, o której nie sposób przy nich nie wspomnieć. Kolorowe charakterystyczne stroje, długie włosy symbolizujące niechęć do armii i oczywiście nieśmiertelne, do dziś niewychodzące z mody, spodnie dzwony. Image zapewnił im silną identyfikację z wyznawanymi wartościami. Właśnie wtedy na dobre rozwinęła się psychodelia, która bardzo wyraźnie zaznaczyła swoją obecność w muzyce. Jednak dzieło definiujące to wszystko w obrazie i dźwięku to ekranizacja musicalu „Hair” w reżyserii Miloša Formana z 1979 roku. Wcześniej jednak na off-off-Broadwayu wystawiano spektakl, którego twórcami byli James Rado i Gerome Ragni. Niezależnie od występu na żywo, czy utworu audiowizualnego, „Hair” rozpoczyna się piosenką „Aquarius”:
When the moon is in the seventh house
and Jupiter aligns with Mars
then peace will guide the planets and love will steer the stars
This is the dawning of the age of Aquarius.
Za warstwę muzyczną odpowiedzialny był Galt MacDermot, który idealnie opisał ciąg fabularny. Główny bohater odwiedza Nowy Jork, przed zasileniem armii amerykańskiej, w Central Parku spotyka grupę hippisów i zakochuje się w jednej z członkiń społeczności. Z jednej strony wyznaje patriotyzm, a z drugiej kocha dziewczynę mówiącą o wolności i pokoju. Nowo poznani przyjaciele, chcąc umożliwić spotkanie z ukochaną, ruszają do koszar i Berger (pełniący rolę mentora w komunie) zamienia się z kolegą, a potem zakłada jego mundur. Nagle zostaje ogłoszony alarm i żołnierze lecą na front do Wietnamu. Hipis umiera na polu walki, co jest paradoksem w całej historii, a końcowa scena jest bardzo symboliczna i wymowna. Wszyscy żegnają go na Cmentarzu Narodowym w Arlington, a pod Białym Domem rozlega się pacyfistyczny strajk. W zakończeniu atmosferę podsyca utwór „Let The Sunshine in”, który również niesie ze sobą przesłanie antywojenne. Era Wodnika w „Hair” przybiera formę utopijnej iluzji i postaci krystalicznych.
Drugą stroną interpretacji kulturowego mitu jest serial o tytule wprost nawiązującym, czyli „Era Wodnika” z 2015 roku. Jego twórcą jest John McNamara, a w głównej roli wystąpił David Duchovny. Idea pokojowej wizji świata została zastąpiona na rzecz wytworu wyobraźni jednego człowieka, który w aktach przemocy widział sens uzdrowienia ludzkości. Główną osią fabularną jest historia rodziny Charlesa Mansona, która odpowiada za straszliwą zbrodnię z nocy 8 na 9 sierpnia 1969 roku w domu przy 10050 Cielo Drive w pobliżu Beverly Hills. Zostali tam zamordowani m. in. Sharon Tate i Wojciech Frykowski. W imię tej samej wolności Manson dokonał prania mózgów „swojej rodziny” - wykorzystując ciągłe odurzenia psychodelikami, sprawnie manipulował członkami świty. Posunęli się oni do morderstwa, wierząc, że ich przywódca jest kimś na miarę bóstwa. On daje im wolność iluzoryczną, co rodzi anarchię i brak zasad moralnych. Granice etyki są ciągle przekraczane, usprawiedliwiając kradzieże i coraz poważniejsze przestępstwa. Wszystko wytłumaczone jest jako „Helter Skelter”, co jest paranoiczną teorią wywołania wojny rasowej. Serial ma także inne wątki kryminalne, jednak sam wydźwięk „Aquariusa” pokazuje nam zupełnie inną ścieżkę pozornej wolności, która jest zawsze hasłem wykorzystywanym do wzniecania krwawych rewolucji.
Potęga Ery Wodnika polega na jej micie niosącym utopie i obietnicę czasów pokoju. Odrzuceniu wojny jako rozwiązania, zawiązania wspólnoty i wiary w lepszy świat. Ludzkość zawsze będzie szukać spokoju w ciągłym pędzie. Idea wyłoniła się ponad 60 lat temu, a dziś może jest jeszcze bardziej potrzebna niż kiedykolwiek.
Jagna Jaśkowiak
Początków rozwoju tego nurtu myślowego należy szukać w drugiej połowie XX wieku. Świat, a w szczególności dwa duże mocarstwa, tkwiły wówczas w kleszczach zimnej wojny. Po II wojnie światowej, stosunki międzynarodowe nie były uregulowane, co w społeczeństwach wszystkich państw budziło ogromny niepokój związany z wybuchem kolejnego konfliktu zbrojnego. Jednak z drugiej strony następował wielki skok technologiczny i rozwój gospodarczy. Kapitalizm, który znamy dziś, zaczął dominować w każdym aspekcie życia pojedynczych ludzi, a to napędzało konsumpcjonizm. Człowiek został postawiony w centrum, jak miało to miejsce w epoce renesansu i oświecenia. Kościół zaczął być postrzegany jako biurokratyczna instytucja, a nie przestrzeń wiary i nadziei w złych czasach. Dlatego młode osoby szukały nowych doświadczeń i wizji na przyszłość, która była bardzo niepewna. W związku z tym narodził się ruch New Age zakładający, że czas obecny to przełom przejścia z Ery Ryb do Ery Wodnika, co składa się na tzw. złoty wiek ludzkości. To, co przyciąga to brak opisanej dokładnie hierarchii i konkretnych sztywnych zasad. Filozoficznymi fundamentami są panteizm, monizm oraz etyczny indywidualizm. Całość była wręcz idealnym magnesem dla młodzieży, która poszukiwała swojego miejsca na ziemii, bo obietnica wolności to istotny element indywidualnego wyrazu.
Pokolenie Baby Boomers, czyli to urodzone po II wojnie światowej, nie chciało żyć jak generacja ich rodziców, odrzuciło konserwatywne wartości i siłę przemocy. Dlatego wówczas w akcie buntu narodził się ruch hipisowski, który postulował powszechny pacyfizm. Kontrkultura otwarcie krytykowała brutalną wojnę w Wietnamie, co podkreślało hasło znane każdemu, czyli „Make love, not war”. Dla środowiska hipisowskiego stało się to głównym zapalnikiem rewolucji kulturowej. Hasła buntu narastały wokół sprzeciwu wobec szkoły, kościoła i instytucji publicznych, które według nich miały ograniczać prawa i narzucać opresyjne zasady. Dzieci kwiaty, gdyż tak również nazywano ich społeczność, odrzuciły normy społeczne traktujące o zakazach. Proklamowali odrzucenie konsumpcjonizmu i materializmu, dlatego tak słynne wśród nich stało się życie w komunach.
Własne zasady sprawiły, że silnie oddziaływało to na kulturę, o której nie sposób przy nich nie wspomnieć. Kolorowe charakterystyczne stroje, długie włosy symbolizujące niechęć do armii i oczywiście nieśmiertelne, do dziś niewychodzące z mody, spodnie dzwony. Image zapewnił im silną identyfikację z wyznawanymi wartościami. Właśnie wtedy na dobre rozwinęła się psychodelia, która bardzo wyraźnie zaznaczyła swoją obecność w muzyce. Jednak dzieło definiujące to wszystko w obrazie i dźwięku to ekranizacja musicalu „Hair” w reżyserii Miloša Formana z 1979 roku. Wcześniej jednak na off-off-Broadwayu wystawiano spektakl, którego twórcami byli James Rado i Gerome Ragni. Niezależnie od występu na żywo, czy utworu audiowizualnego, „Hair” rozpoczyna się piosenką „Aquarius”:
When the moon is in the seventh house
and Jupiter aligns with Mars
then peace will guide the planets and love will steer the stars
This is the dawning of the age of Aquarius.
Za warstwę muzyczną odpowiedzialny był Galt MacDermot, który idealnie opisał ciąg fabularny. Główny bohater odwiedza Nowy Jork, przed zasileniem armii amerykańskiej, w Central Parku spotyka grupę hippisów i zakochuje się w jednej z członkiń społeczności. Z jednej strony wyznaje patriotyzm, a z drugiej kocha dziewczynę mówiącą o wolności i pokoju. Nowo poznani przyjaciele, chcąc umożliwić spotkanie z ukochaną, ruszają do koszar i Berger (pełniący rolę mentora w komunie) zamienia się z kolegą, a potem zakłada jego mundur. Nagle zostaje ogłoszony alarm i żołnierze lecą na front do Wietnamu. Hipis umiera na polu walki, co jest paradoksem w całej historii, a końcowa scena jest bardzo symboliczna i wymowna. Wszyscy żegnają go na Cmentarzu Narodowym w Arlington, a pod Białym Domem rozlega się pacyfistyczny strajk. W zakończeniu atmosferę podsyca utwór „Let The Sunshine in”, który również niesie ze sobą przesłanie antywojenne. Era Wodnika w „Hair” przybiera formę utopijnej iluzji i postaci krystalicznych.
Drugą stroną interpretacji kulturowego mitu jest serial o tytule wprost nawiązującym, czyli „Era Wodnika” z 2015 roku. Jego twórcą jest John McNamara, a w głównej roli wystąpił David Duchovny. Idea pokojowej wizji świata została zastąpiona na rzecz wytworu wyobraźni jednego człowieka, który w aktach przemocy widział sens uzdrowienia ludzkości. Główną osią fabularną jest historia rodziny Charlesa Mansona, która odpowiada za straszliwą zbrodnię z nocy 8 na 9 sierpnia 1969 roku w domu przy 10050 Cielo Drive w pobliżu Beverly Hills. Zostali tam zamordowani m. in. Sharon Tate i Wojciech Frykowski. W imię tej samej wolności Manson dokonał prania mózgów „swojej rodziny” - wykorzystując ciągłe odurzenia psychodelikami, sprawnie manipulował członkami świty. Posunęli się oni do morderstwa, wierząc, że ich przywódca jest kimś na miarę bóstwa. On daje im wolność iluzoryczną, co rodzi anarchię i brak zasad moralnych. Granice etyki są ciągle przekraczane, usprawiedliwiając kradzieże i coraz poważniejsze przestępstwa. Wszystko wytłumaczone jest jako „Helter Skelter”, co jest paranoiczną teorią wywołania wojny rasowej. Serial ma także inne wątki kryminalne, jednak sam wydźwięk „Aquariusa” pokazuje nam zupełnie inną ścieżkę pozornej wolności, która jest zawsze hasłem wykorzystywanym do wzniecania krwawych rewolucji.
Potęga Ery Wodnika polega na jej micie niosącym utopie i obietnicę czasów pokoju. Odrzuceniu wojny jako rozwiązania, zawiązania wspólnoty i wiary w lepszy świat. Ludzkość zawsze będzie szukać spokoju w ciągłym pędzie. Idea wyłoniła się ponad 60 lat temu, a dziś może jest jeszcze bardziej potrzebna niż kiedykolwiek.
Jagna Jaśkowiak