12. edycja Festiwalu Literatury Europy Środkowo-Wschodniej ENDEMITY pod hasłem „Niepewność”
KATEGORIA: Festiwal
12. edycja Festiwalu Literatury Europy Środkowo-Wschodniej ENDEMITY pod hasłem „Niepewność”
Wojna za wschodnią granicą, fale migracji, kryzys zaufania do instytucji, przyspieszające przemiany społeczne i coraz powszechniejsze poczucie niestabilności ekonomicznej i politycznej – to rzeczywistość, z którą literatura Europy Środkowo-Wschodniej mierzy się dziś na pierwszej linii. Niepewność – temat przewodni 12. edycji Festiwalu ENDEMITY – pyta o to, co literatura potrafi zrobić z doświadczeniem, którego nie da się już łatwo oswoić ani nazwać.
Endemity to festiwal, który od lat stawia pytanie, czy trudne doświadczenia historyczne, połamana i wciąż budowana na nowo tożsamość regionu oraz jego skomplikowane położenie geograficzne stworzyły warunki do powstania literatury wyjątkowej – „endemicznej”, występującej tylko w tej części Europy. W tym roku pytanie to nabiera szczególnej wagi.Wśród zaproszonych autorek i autorów znaleźli się twórczynie i twórcy, których pisarstwo od lat bezpośrednio zmaga się z doświadczeniem niestabilności – tożsamościowej, cielesnej, geopolitycznej i egzystencjalnej.
Bernadetta Darska (Polska), krytyczka literacka i eseistka, redaktor naczelna kwartalnika „Portret”, w książce „Republika ludzi młodych. Opowieść o nowym człowieku” przygląda się pokoleniu wchodzącemu w dorosłość w świecie pozbawionym stałych punktów odniesienia – diagnozując, jak niepewność kształtuje tożsamość, wybory i relacje najmłodszych dorosłych.
Inga Gaile (Łotwa), poetka, prozaiczka i przewodnicząca łotewskiego PEN Clubu, na festiwalu przedstawi swoją najnowszą powieść „Skarbeniek” – historię kobiety, która z dnia na dzień zostaje sama z dwójką małych dzieci i pod presją bycia „matką doskonałą” zaczyna słyszeć w głowie głos alter ego – Skarbeńka. To książka o niepewności tożsamości, wewnętrznym rozdarciu i poszukiwaniu oparcia tam, gdzie go nie ma – inspirowana monologami ze współzałożonego przez Gaile łotewskiego „Stand-upu kobiet”. Gaile działa w ruchu feministycznym.
Julia Ilucha (Ukraina), poetka, prozaiczka i dziennikarka z Charkowszczyzny, w nagradzanym zbiorze „Moje kobiety” opisuje losy kobiet w obliczu rosyjskiej agresji – migrantek, żołnierek, ofiar wojny, których codzienność stała się synonimem permanentnego zagrożenia.Sasza Iwaniuk (Ukraina/Polska), ukraińska badaczka i pisarka mieszkająca w Warszawie, autorka powieści „Amor[t]e”, od lat bada sytuację ukraińskich migrantek i migrantów w Polsce oraz prowadzi Klub Literacki „Po sąsiedzku”, poświęcony rozmowom o wykorzenieniu i tożsamości w cieniu wojny.
Birutė Jonuškaitė (Litwa), prozaiczka, poetka i tłumaczka Czesława Miłosza, prezeska Związku Pisarzy Litwy, na festiwalu zaprezentuje swój najnowszy tom poetycki „Lista obecności” (lit. „Esamoji”, 2024) – zbiór wierszy, w którym pyta o to, co znaczy „być obecnym” w czasach, gdy tożsamość, pamięć i przynależność stają się coraz mniej oczywiste. W dorobku pisarki temat ten pojawia się też w powieściach „Maranta” i „Maestro”, portretujących bohaterki żyjące na pograniczu kultur litewsko-polskich. Jej proza, określana jako „prozaiczna poezja”, krąży wokół motywu powrotu i niepewnej, granicznej tożsamości.
Jana Orlová (Czechy), poetka i performerka, w tomie „Nie uciekniesz” pisze o niepewności cielesnej i społecznej kondycji kobiet – ciele jako polu napięcia między tradycją a codziennością.
Zbigniew Rokita (Polska), reporter i dwukrotny laureat Nagrody Nike, przyjedzie na festiwal ze swoją najnowszą książką „Aglo. Banką po Śląsku”. To opowieść-podróż tramwajem linii 7 („Siódemką”), który spina Katowice, Chorzów, Świętochłowice i Bytom w jedną, nieoczywistą aglomerację – „Aglo”. Rokita prowadzi czytelnika przez zakamarki skomplikowanej, wciąż na nowo definiowanej historii i tożsamości Górnego Śląska, kontynuując wątki znane z nagrodzonego „Kajś” i „Odrzanii” – tym razem patrząc na region jako miejsce nieustannie przesuwających się granic, tożsamości i przynależności.
W programie nie zabraknie też głosu Agnieszki Rembiałkowskiej, tłumaczki litewskiej prozy (m. in. „Maranty” Jonuškaitė), oraz prowadzących Martyny Bundy, Rafała T. Czachorowskiego, prof. Przemysława Czaplińskiego, Michała Domagalskiego, Agnieszki Lichnerowicz oraz prof. Joanny Roszak.
Informacje praktyczne
Termin: 8–11 października 2026
Miejsce: Poznań, Gniezno, Mieścisko
Wstęp: wolny
Program: www.endemity.pl, FB @festiwalendemity, IG festiwalendemity
Wojna za wschodnią granicą, fale migracji, kryzys zaufania do instytucji, przyspieszające przemiany społeczne i coraz powszechniejsze poczucie niestabilności ekonomicznej i politycznej – to rzeczywistość, z którą literatura Europy Środkowo-Wschodniej mierzy się dziś na pierwszej linii. Niepewność – temat przewodni 12. edycji Festiwalu ENDEMITY – pyta o to, co literatura potrafi zrobić z doświadczeniem, którego nie da się już łatwo oswoić ani nazwać.
Endemity to festiwal, który od lat stawia pytanie, czy trudne doświadczenia historyczne, połamana i wciąż budowana na nowo tożsamość regionu oraz jego skomplikowane położenie geograficzne stworzyły warunki do powstania literatury wyjątkowej – „endemicznej”, występującej tylko w tej części Europy. W tym roku pytanie to nabiera szczególnej wagi.Wśród zaproszonych autorek i autorów znaleźli się twórczynie i twórcy, których pisarstwo od lat bezpośrednio zmaga się z doświadczeniem niestabilności – tożsamościowej, cielesnej, geopolitycznej i egzystencjalnej.
Bernadetta Darska (Polska), krytyczka literacka i eseistka, redaktor naczelna kwartalnika „Portret”, w książce „Republika ludzi młodych. Opowieść o nowym człowieku” przygląda się pokoleniu wchodzącemu w dorosłość w świecie pozbawionym stałych punktów odniesienia – diagnozując, jak niepewność kształtuje tożsamość, wybory i relacje najmłodszych dorosłych.
Inga Gaile (Łotwa), poetka, prozaiczka i przewodnicząca łotewskiego PEN Clubu, na festiwalu przedstawi swoją najnowszą powieść „Skarbeniek” – historię kobiety, która z dnia na dzień zostaje sama z dwójką małych dzieci i pod presją bycia „matką doskonałą” zaczyna słyszeć w głowie głos alter ego – Skarbeńka. To książka o niepewności tożsamości, wewnętrznym rozdarciu i poszukiwaniu oparcia tam, gdzie go nie ma – inspirowana monologami ze współzałożonego przez Gaile łotewskiego „Stand-upu kobiet”. Gaile działa w ruchu feministycznym.
Julia Ilucha (Ukraina), poetka, prozaiczka i dziennikarka z Charkowszczyzny, w nagradzanym zbiorze „Moje kobiety” opisuje losy kobiet w obliczu rosyjskiej agresji – migrantek, żołnierek, ofiar wojny, których codzienność stała się synonimem permanentnego zagrożenia.Sasza Iwaniuk (Ukraina/Polska), ukraińska badaczka i pisarka mieszkająca w Warszawie, autorka powieści „Amor[t]e”, od lat bada sytuację ukraińskich migrantek i migrantów w Polsce oraz prowadzi Klub Literacki „Po sąsiedzku”, poświęcony rozmowom o wykorzenieniu i tożsamości w cieniu wojny.
Birutė Jonuškaitė (Litwa), prozaiczka, poetka i tłumaczka Czesława Miłosza, prezeska Związku Pisarzy Litwy, na festiwalu zaprezentuje swój najnowszy tom poetycki „Lista obecności” (lit. „Esamoji”, 2024) – zbiór wierszy, w którym pyta o to, co znaczy „być obecnym” w czasach, gdy tożsamość, pamięć i przynależność stają się coraz mniej oczywiste. W dorobku pisarki temat ten pojawia się też w powieściach „Maranta” i „Maestro”, portretujących bohaterki żyjące na pograniczu kultur litewsko-polskich. Jej proza, określana jako „prozaiczna poezja”, krąży wokół motywu powrotu i niepewnej, granicznej tożsamości.
Jana Orlová (Czechy), poetka i performerka, w tomie „Nie uciekniesz” pisze o niepewności cielesnej i społecznej kondycji kobiet – ciele jako polu napięcia między tradycją a codziennością.
Zbigniew Rokita (Polska), reporter i dwukrotny laureat Nagrody Nike, przyjedzie na festiwal ze swoją najnowszą książką „Aglo. Banką po Śląsku”. To opowieść-podróż tramwajem linii 7 („Siódemką”), który spina Katowice, Chorzów, Świętochłowice i Bytom w jedną, nieoczywistą aglomerację – „Aglo”. Rokita prowadzi czytelnika przez zakamarki skomplikowanej, wciąż na nowo definiowanej historii i tożsamości Górnego Śląska, kontynuując wątki znane z nagrodzonego „Kajś” i „Odrzanii” – tym razem patrząc na region jako miejsce nieustannie przesuwających się granic, tożsamości i przynależności.
W programie nie zabraknie też głosu Agnieszki Rembiałkowskiej, tłumaczki litewskiej prozy (m. in. „Maranty” Jonuškaitė), oraz prowadzących Martyny Bundy, Rafała T. Czachorowskiego, prof. Przemysława Czaplińskiego, Michała Domagalskiego, Agnieszki Lichnerowicz oraz prof. Joanny Roszak.
Informacje praktyczne
Termin: 8–11 października 2026
Miejsce: Poznań, Gniezno, Mieścisko
Wstęp: wolny
Program: www.endemity.pl, FB @festiwalendemity, IG festiwalendemity